{"id":4703,"date":"2017-08-10T13:44:13","date_gmt":"2017-08-10T13:44:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yolunezeli.com\/?p=4703"},"modified":"2021-01-15T20:26:46","modified_gmt":"2021-01-15T20:26:46","slug":"7000-yillik-alevi-sehri-darende","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/?p=4703","title":{"rendered":"7000 YILLIK  ALEV\u0130 \u015eEHR\u0130 DARENDE"},"content":{"rendered":"<p><strong>7000 YILLIK \u00a0ALEV\u0130 \u015eEHR\u0130 DARENDE<\/strong><\/p>\n<p>Kemal SOYER\/Y.Mimar-10.08.2017<\/p>\n<p><em><span style=\"color: #ff0000;\">(Telif Hakk\u0131 Kemal SOYER&#8217;e ait olup kaynak belirtilmeden al\u0131nt\u0131 yap\u0131lamaz\u00a0<\/span><\/em>)<\/p>\n<p>Anadolu\u00a0 ve\u00a0 onun do\u011fal par\u00e7as\u0131 olarak Basra K\u00f6rfezine\u00a0 uzanan\u00a0 Ki.ENGUR\u00a0 adl\u0131 S\u00dcMER\u00a0 diyar\u0131n\u0131n\u00a0 her bir kar\u0131\u015f\u0131na k\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131klar\u0131yla damgas\u0131n\u0131 \u00a0vuran Anadolu Alevilerinin yabanc\u0131 halklar\u0131n \u00a0i\u015fgali ve tahribine kurban giden Hititler D\u00f6nemi yerle\u015fmelerinden biri\u00a0 de ad\u0131n\u0131 Hitit F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131 TARHUNDA\u2019dan alan Malatya\u2019n\u0131n DARENDE \u0130l\u00e7esidir.Hititler D\u00f6neminde Timelika (DIMIL\u0130 .K\u0130 ),Tiranda(Tarhunda) ve Tirandafil (Tarhunda Baal) adlar\u0131yla an\u0131lan Darende , elinde bu\u011fday ba\u015faklar\u0131 tutan F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131 Tarhunda\u2019ya ait oldu\u011fu halde Siyasal \u0130slamc\u0131lar\u0131n\u00a0 \u201cSomuncu Baba\u201d lakab\u0131n\u0131 verdikleri \u201c\u015eeyh Hamid-i Veli\u201dye atfen \u0130slamik yap\u0131larla ku\u015fat\u0131lan \u00f6nemli bir Alevi \u015eehridir.<a href=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/somuncu-baba.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4742\" src=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/somuncu-baba.jpg\" alt=\"\" width=\"619\" height=\"554\" srcset=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/somuncu-baba.jpg 619w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/somuncu-baba-300x268.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 619px) 100vw, 619px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Google&#8217;den SOMUNCU BABA K\u00dcLL\u0130YES\u0130 ve TOHMA KANYONU<\/p>\n<p>7 A\u011fustos 2017 tarihinde Mu\u015f- Ankara y\u00f6n\u00fcne seyahat ederken Darende\u2019de mola vererek SOMUNCU BABA K\u00dcLL\u0130YES\u0130N\u0130 ziyaret ettim.Somuncu Baba K\u00fclliyesi bir dizi Hitit \u015fehrine hayat veren Tohma \u00c7ay\u0131 Kanyonu \u00fczerinde Darende \u0130l\u00e7e merkezine 2 km. mesafede yer al\u0131yor. Hititler D\u00f6nemi F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131 Tarhunda\u2019dan adland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Tohma \u00c7ay\u0131 Kanyonunda yer almas\u0131 gereken Tanr\u0131 Tarhunda\u00a0 r\u00f6lyefinin \u00a0pe\u015findeydim. Darende&#8217;yle ilgili a\u015fa\u011f\u0131da verilen buluntudan \u015fehrin G\u00fcne\u015f Tanr\u0131\u00e7as\u0131 Hepat ile o\u011flu Sarumma\u2019ya adand\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik \u00f6n bilgiler var olmakla birlikte, Hitit geleneklerine g\u00f6re kentin\u00a0adak\u00a0 levhas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131&#8217;n\u0131n Tohma Kanyonu kayalar\u0131na oyulmu\u015f ba\u015fka bir r\u00f6lyefinin daha olmas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n<p>Ziyaret\u00e7ilere ayr\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ok kirli ve \u00a0d\u00fczensiz \u00a0bir otopark alan\u0131ndan\u00a0 kanyona giden ana yola girdi\u011fimde Hulusi Efendi Vakf\u0131na tahsis edilmi\u015f Tohma Kanyon\u2019u,etraf\u0131n\u0131 saran iyi d\u00fczenlenmi\u015f mesire alanlar\u0131, restoranlar ,parklar, vak\u0131f binalar\u0131, \u00d6zel M\u00fcze, Al\u0131\u015fveri\u015f Merkezi, Kutsal havuz niteli\u011findeki Kudret Havuzu,Bal\u0131kl\u0131 Ma\u011faralar, Cami ve \u015eeyh Hamid-i Veli ad\u0131yla tan\u0131mlanm\u0131\u015f F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131 Makam\u0131n\u0131n bulundu\u011fu Somuncu Baba T\u00fcrbesi gibi tarihi ve do\u011fal varl\u0131klarla bezeli sakl\u0131 bir kent ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya idim.Kanyon boyunca ilerledim ve uzaktan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sonradan eklendi\u011fi anla\u015f\u0131lan \u00a0minare \u00a0ve alt\u0131gen k\u00fclah\u0131yla belirginle\u015fen T\u00fcrbeyi g\u00f6rd\u00fcm ve oraya y\u00f6neldim. Alana ilk kez gelmekle birlikte, Hitit-Alevi Mimarisine ve k\u00fclt yap\u0131lar\u0131na a\u015fina olmam nedeniyle arad\u0131\u011f\u0131m \u015feyin T\u00fcrbe alan\u0131nda olmas\u0131 gerekti\u011fini biliyordum.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4707\" aria-describedby=\"caption-attachment-4707\" style=\"width: 530px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0411.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-4707\" src=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0411.jpg\" alt=\"\" width=\"530\" height=\"398\" srcset=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0411.jpg 3264w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0411-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0411-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0411-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0411-65x50.jpg 65w\" sizes=\"auto, (max-width: 530px) 100vw, 530px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4707\" class=\"wp-caption-text\">Tohma Kanyonu -Somuncu Baba<\/figcaption><\/figure>\n<p>Darende Kent \u00a0kimli\u011fiyle ilgili 1920 li y\u0131llarda ele ge\u00e7en Hititler D\u00f6nemi \u201cD<strong>arende Steli\u201d\u00a0<\/strong>a\u015fa\u011f\u0131daki bilgileri i\u00e7eriyordu.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-4705\" src=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131.jpg\" alt=\"\" width=\"405\" height=\"280\" srcset=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131.jpg 1392w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131-300x208.jpg 300w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131-768x531.jpg 768w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131-1024x708.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 405px) 100vw, 405px\" \/><\/a><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-4704\" src=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131-1.jpg\" alt=\"\" width=\"428\" height=\"335\" srcset=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131-1.jpg 896w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131-1-300x235.jpg 300w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131-1-768x601.jpg 768w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Darende-Yaz\u0131tlar\u0131-1-65x50.jpg 65w\" sizes=\"auto, (max-width: 428px) 100vw, 428px\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u201c<em>Malatya ilinde, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Darende il\u00e7esinin 2 km. bat\u0131s\u0131ndaki eski Darende mevkiinde bulunan bazalt stel 79x30x20 cm. boyutlar\u0131ndad\u0131r. S\u00f6ylenenlere g\u00f6re 1920\u2019lerde bir cami duvar\u0131nda bulunmu\u015f ve o s\u0131ralarda Sivas M\u00fczesi olarak kullan\u0131lan G\u00f6k Medrese\u2019ye ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Orjinal yeri bilinmemektedir. Stel bir y\u00fcz\u00fcndeki 6 sat\u0131rl\u0131k bir Luvice yaz\u0131t ve di\u011fer \u00fc\u00e7 y\u00fcz\u00fcndeki r\u00f6lyeflerle \u00e7epe\u00e7evre i\u015flenmi\u015ftir. A y\u00fcz\u00fcnde bir koltukta oturan ve ellerinde k\u0131vr\u0131k bir asa ile bir kase tutan kentin tanr\u0131\u00e7as\u0131 Hepat\u2019n\u0131n r\u00f6lyefi yer al\u0131r. Ba\u015f\u0131n\u0131n iki taraf\u0131nda da ad\u0131, koltu\u011fun arkas\u0131nda ise &#8220;\u015fehrin&#8221; ibaresi yaz\u0131l\u0131d\u0131r (yani \u201c\u015fehrin Hepat tanr\u0131\u00e7as\u0131\u201d). D y\u00fcz\u00fcnde bir aslan \u00fczerinde ayakta duran ve yine k\u0131vr\u0131k bir asa ile bir kase tutan tanr\u0131 Sarruma\u2019n\u0131n r\u00f6lyefi vard\u0131r. Arkas\u0131nda ad\u0131 yaz\u0131l\u0131d\u0131r. B y\u00fcz\u00fcndeki r\u00f6lyefte sa\u011fa d\u00f6n\u00fck bir erkek fig\u00fcr\u00fc bir aslan \u00fczerinde i\u00e7ki ak\u0131t\u0131rken (libasyon) g\u00f6sterilmektedir. Yaz\u0131tta bu ki\u015fi kendisini Malatya (Malizi) h\u00fck\u00fcmdar\u0131 (II.) Arnuwanti olarak tan\u0131t\u0131r, ve soyunu Kral (I.) Arnuwanti\u2019nin torunu, (II.) PUGNUS-mili\u2019nin o\u011flu diyerek belirtir. Bu (II.) Arnuwanti,\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/www.hittitemonuments.com\/ispekcur\/index-t.htm\"><em>\u0130spek\u00e7\u00fcr\u00a0<\/em><\/a><em>stelindeki ile ayn\u0131 ki\u015fidir. B\u00fcy\u00fckbabas\u0131 Kral (I.) Arnuwanti <\/em><a href=\"https:\/\/www.hittitemonuments.com\/gurun\/index-t.htm\"><em>G\u00fcr\u00fcn\u00a0<\/em><\/a>\u00a0<em>ve\u00a0\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/www.hittitemonuments.com\/kotukale\/index-t.htm\"><em>K\u00f6t\u00fckale \u00a0<\/em><\/a><em>yaz\u0131tlar\u0131ndaki Runtiya\u2019n\u0131n karde\u015fi olmal\u0131d\u0131r. Yaz\u0131t, kentin kurulmas\u0131 nedeniyle tanr\u0131lara bir adakt\u0131r. Soya\u011fac\u0131 tarihlemesine g\u00f6re stel Kuzi-Te\u015fup\u2019tan sonraki 4. ku\u015fak yani M.\u00d6. 11.yy.\u2019\u0131n ba\u015flar\u0131na ait olmal\u0131d\u0131r ancak daha sonraki bir tarihe ait oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde de g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r. Stel, Ankara Anadolu Medeniyetleri M\u00fczesi\u2019ndedir.<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130lgili yay\u0131nlar:<br \/>\nHawkins, J. D.\u00a0Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions, Vol 1,\u00a0Berlin: Walter de Gruyter, 2000: 304-\u201c5 ve plts. 145-46.<br \/>\nBossert, H. Th. &#8220;Die sp\u00e4thethitische Stele aus Darende,&#8221;\u00a0AfO\u00a017, 1956: 347-353.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Somuncu Baba T\u00fcrbe kap\u0131s\u0131na vard\u0131\u011f\u0131mda kap\u0131da Hititler D\u00f6neminde som kayalara a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f \u00a0do\u011fal oluktan akan suya \u00a0ili\u015ftirilmi\u015f yedi l\u00fcleli bir \u00e7e\u015fme d\u00fczeni ,T\u00fcrbe \u00f6n\u00fcnde Osmanl\u0131 D\u00f6neminde yap\u0131dan ayr\u0131k olarak 20 m uzakta in\u015fa edilen bir minare yap\u0131s\u0131 yer al\u0131yordu.14 .YY. yap\u0131s\u0131 oldu\u011fu belirtilen Camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f T\u00fcrbenin \u00a0\u00f6n\u00fcndeki minarenin 1685 tarihinde\u00a0 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtiliyordu.Bu d\u00fczenlemeler Anadolu Alevi k\u00fclt\u00fcn\u00fcn \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 kapsam\u0131nda Hitit Alevi T\u00fcrbesine y\u00f6nelik yap\u0131sal m\u00fcdahaleleri g\u00f6steriyordu. T\u00fcrbenin yasland\u0131\u011f\u0131 kaya, da\u011fa uyulmu\u015f su kanal\u0131,T\u00fcrbe i\u00e7ine do\u011fru uzan\u0131yordu. T\u00fcrbe giri\u015f hol\u00fc i\u00e7indeki kaya kanal\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir havuza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcn yukar\u0131s\u0131na dikkatle bakt\u0131\u011f\u0131mda arad\u0131\u011f\u0131m Tanr\u0131 r\u00f6lyefinin izi kar\u015f\u0131mdayd\u0131, ancak r\u00f6lyef \u00fczerindeki mur\u00e7 izlerinden de belli oldu\u011fu gibi tamamen tahrip edilmi\u015f,temizlenmi\u015fti.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0420-e1502371354652.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-4706 aligncenter\" src=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0420-e1502371354652.jpg\" alt=\"\" width=\"475\" height=\"633\" srcset=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0420-e1502371354652.jpg 2448w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0420-e1502371354652-225x300.jpg 225w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/IMG_0420-e1502371354652-768x1024.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 475px) 100vw, 475px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Kayay\u0131 dikkatle inceleyip resmetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda i\u00e7erideki T\u00fcrbe g\u00f6revlisi \u201c\u00e7ekim yasak\u201d uyar\u0131s\u0131nda bulundu.K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131ndan Emekli Genel M\u00fcd\u00fcr oldu\u011fumu belirttim,ancak adam ald\u0131r\u0131\u015f bile etmedi ve kaya \u00fczerindeki\u00a0 r\u00f6lyef oyuntusuyla \u00a0neden ilgilendi\u011fimi sordu.Burada Hititler D\u00f6nemine ait bir r\u00f6lyefin var olmas\u0131 gerekti\u011fini, ancak mur\u00e7lanarak tahrip edildi\u011fini belirtmemle birlikte \u201c<strong><em>ne zaman s\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmiyorum, Hititlerden size ne, hem \u0130slam buraya damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015ftur,buras\u0131 art\u0131k \u0130slam\u0131n mekan\u0131d\u0131r\u201d<\/em><\/strong> gibi cevaplar verdi.Tart\u0131\u015fmak yarars\u0131z olaca\u011f\u0131 i\u00e7in oradan uzakla\u015ft\u0131m.T\u00fcrbe i\u00e7indeki som kayaya oyulan \u00a0r\u00f6lyef izi yatayda yakla\u015f\u0131k \u00a070, d\u00fc\u015feyde 100 cm boyutlar\u0131nda ve 10 cm derinli\u011finde idi.Dikkatle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda cilal\u0131 r\u00f6lyefin izi hala g\u00f6r\u00fclebiliyordu.Ere\u011fli \u0130vriz Kaya Su An\u0131t\u0131nda oldu\u011fu gibi elinde\u00a0 \u00fcz\u00fcm salk\u0131m\u0131 ve bu\u011fday ba\u015faklar\u0131 tutan veya balta ve y\u0131ld\u0131r\u0131m demeti \u00a0bulunan F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131 Tarhunda \u00a0veya Sarumma r\u00f6lyefine konu bu som kayada ,\u00a0Roma,Bizans ve \u0130slam\u00a0s\u00fcrecinde tahrip edilmi\u015f daha b\u00fcy\u00fck r\u00f6lyeflerin varl\u0131\u011f\u0131 muhakkakt\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrbeden ayr\u0131larak M\u00fcze B\u00f6l\u00fcm\u00fcne girdim.Kap\u0131 \u00f6n\u00fcnde Roma,Bizans ve Hitit d\u00f6nemlerine uzanan el de\u011firmenleri,\u00fcz\u00fcm ezme tekneleri, \u00a0kol g\u00fcc\u00fcyle \u00e7al\u0131\u015fan eski un de\u011firmenlerinden \u00f6rnekler vard\u0131.M\u00fczedeki vitrinlerden birinde\u00a0 as\u0131l\u0131 bir\u00a0\u00a0asa, tar\u0131k ve bir g\u00fcrz d\u0131\u015f\u0131nda Alevilerden eser yoktu.Bu eserlerin varl\u0131\u011f\u0131yla K\u00fclliye alan\u0131n\u0131n Hititlerden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze s\u00fcrekli iskan alan\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n<p>\u0130SLAM\u0130K SOMUNCU BABA H\u0130KAYES\u0130:<\/p>\n<p>Milladi 1331 y\u0131l\u0131nda Kayseri\u2019nin Ak\u00e7akoca K\u00f6y\u00fcnde do\u011fan, Anadolu\u2019yu \u0130slamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in\u00a0 geldi\u011fi iddia edilen\u00a0 Horasan Erenlerinden \u00a0\u015eemseddin Musa Kayseri\u2019nin o\u011flu oldu\u011fu belirtilen \u015eeyh Hamid-Veli&#8217;nin Bursa&#8217;da ekmek f\u0131r\u0131n\u0131 i\u015fletti\u011fi, \u201cSomunlar M\u00fcmindir\u201d nidas\u0131yla ekmek satarak Somuncu Baba lakab\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor.Bu a\u00e7\u0131klama, Osmanl\u0131 D\u00f6neminde Peygamber soylu\u00a0 ilan edilen Nakib-\u00fcl E\u015fraf taifesinin Seyyit,\u015eeyh ve Seyda lakaplar\u0131yla ,bir taraftan Horasan,di\u011fer yandan Arap-\u0130slam \u00a0temelli T\u00fcrk-\u0130slam\u00a0 Modeli e\u015fli\u011finde Anadolu Alevi Halk\u0131n k\u00fclt mekanlar\u0131yla tarihi ve k\u00fclt\u00fcrel kaynaklar\u0131n\u0131 Anadolu Erenlerinin donuna girme,lakaplar\u0131n\u0131 alma\u00a0 ve onun yerine ge\u00e7me gibi y\u00f6ntemlerle\u00a0ele ge\u00e7irdiklerine\u00a0\u0131\u015f\u0131k tutuyor.<\/p>\n<p>Darende gibi Somuncu Baba ad\u0131yla kamufle edilen bir ba\u015fka F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131 K\u00fclt\u00fc de Tire ile Aksaray \u0130l merkezinde yer al\u0131yor.Tire&#8217;de iki Hakk A\u015f\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkili efsanelere konu &#8220;Kanl\u0131 Kavak A\u011fac\u0131&#8221; ile Aksaray Somuncu Baba K\u00fclliyesinin F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131na ait oldu\u011fu hususu Aksaray Ervah Mezarl\u0131\u011f\u0131nda yer alan &#8220;Kanl\u0131 Pelit A\u011fac\u0131 Efsanesi&#8221;ne dayanmaktad\u0131r. H<span class=\"a\"><span class=\"l7\"><span class=\"l6\">alk aras\u0131nda\u00a0 en \u00e7ok\u00a0<\/span><\/span><\/span><span class=\"a\">anlat\u0131lan rivayetlere g\u00f6re\u00a0Hasan Baba&#8217;n\u0131n Hasan Da\u011f\u0131n&#8217;dan \u00a0Ali Baba&#8217;ya att\u0131\u011f\u0131 dal par\u00e7as\u0131ndan\u00a0meydana geldi\u011fi belirtilen\u00a0<\/span>&#8220;Kanl\u0131 Pelit A\u011fac\u0131 &#8221; Anadolu F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131lar\u0131n\u0131n elindeki y\u0131ld\u0131r\u0131m\u00a0a\u011fa\u00e7tan kaynakl\u0131 olup, Hitit-Luvicesi &#8220;Taru Gunni Masanni (Tarhunda Masanni\u00a0)&#8221; olan A\u011fa\u00e7 Ereni\u00a0, Hac\u0131 Bekta\u015f&#8217;\u0131n \u00a0Horasandan att\u0131\u011f\u0131\u00a0 K\u00f6se\u011fi&#8217;nin yan\u0131 s\u0131ra Alevi Ziyaretlerinde Zazaca &#8220;Daragoni -Dara Mozene&#8221;, Dara We\u015fe(Hayat A\u011fac\u0131) ve\u00a0\u00a0&#8220;Dara Kankol\u0131qe&#8221; \u00a0gibi adlarla\u00a0 an\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/ce8bddb0694289ca06ace9357bca9b55.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-4733\" src=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/ce8bddb0694289ca06ace9357bca9b55.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/ce8bddb0694289ca06ace9357bca9b55.jpg 1920w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/ce8bddb0694289ca06ace9357bca9b55-225x300.jpg 225w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/ce8bddb0694289ca06ace9357bca9b55-768x1024.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 360px) 100vw, 360px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Aksaray Kanl\u0131 Pelit A\u011fac\u0131<\/p>\n<p><strong>SOMUNCU BABA GER\u00c7E\u011e\u0130:<\/strong><\/p>\n<p>R\u0131z\u0131klar\u0131 veren Allah fikrinin varolu\u015fsal kayna\u011f\u0131 evren ve do\u011fa, tarihi ve edebi \u00a0ilk kayna\u011f\u0131 ise S\u00fcmerlerdir. Anadolu halk diliyle NAN dedi\u011fimiz \u00a0ekme\u011fe N\u0130NDA\u00a0 diyen S\u00fcmerler (LULU -DIMIL\u0130-ZAZA) g\u00f6kten rahmet ya\u011fd\u0131ran tanr\u0131ya El-\u0130SKUR-Baal \u0130SKUR, Hattiler Hadat-Taru, Hititler Tarhunna, Luviler Tarhunt-Tarhunda, Rama Siuni (Masanni-B\u00fcy\u00fck Tanr\u0131) Asurlar Adad, Hurriler Sarumma \u2013Baal ve Rammon gibi isimler vermi\u015f, balta, y\u0131ld\u0131r\u0131m, \u00fcz\u00fcm salk\u0131mlar\u0131 ve bu\u011fday ba\u015faklar\u0131yla simgelenen tanr\u0131 zamanla Rahim ve Ramman\/Rahman s\u0131fat\u0131yla an\u0131lm\u0131\u015f, Anadolu topraklar\u0131 onun Rama Eli ad\u0131yla Rum Eli ad\u0131\u00a0 alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Tanr\u0131ya ait ad ve s\u0131fatlardan El \u0130SKUR ad\u0131 , zamanla Ali Asker ile Hasan El Askeri,<\/p>\n<p>Baal \u0130skur ad\u0131, Bal Esker, Bulusk,Bal\u0131\u015f\u0131k, Bilecik,<\/p>\n<p>Haddu Baal ad\u0131, \u00a0Tabal ile Edebali,<\/p>\n<p>Hadat Taru ad\u0131, Taru H\u00fcda,<\/p>\n<p>Rama Siuni ad\u0131 ,Rahman ,Ramazan,Mazan,<\/p>\n<p>Taru,Tarhun veya Tarhunna ad\u0131 ,Taron(Mu\u015f&#8217;un eski ad\u0131), Dara Goni (Kan a\u011fac\u0131-Hayat A\u011fac\u0131) Taru Hini veya Daraene (Bing\u00f6l Gen\u00e7&#8217;in eski ad\u0131 ),<\/p>\n<p>Tarhunda ad\u0131 Darende ,Dara Ene ve Runda (G\u00fczel \u015eah) ve Rindi Oca\u011f\u0131,<\/p>\n<p>Sarumma Baal \u00a0ad\u0131, Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n yol o\u011flu Sarru, Kal-u Baal, \u00a0H\u0131z\u0131r Bali, H\u0131z\u0131r Lale,Sar\u0131 Bal ve S\u0131reman-e Baal-i (Varto \u00a0Ta\u015f\u00e7\u0131-Halafan ve \u0130skender) gibi formlara girmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Anadolu-S\u00fcmer Alevi halk inan\u00e7lar\u0131nda F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131 en b\u00fcy\u00fck tanr\u0131 olarak \u00fclkenin efendisidir. Yurt topraklar\u0131 onun m\u00fclk\u00fcd\u00fcr.O, Arinna denilen \u0131rmaklar\u0131n da tanr\u0131\u00e7as\u0131 say\u0131lan G\u00fcne\u015f Tanr\u0131\u00e7as\u0131 Hepat\u2019\u0131n \u00a0e\u015fidir. G\u00f6klerin, ordunun, saray\u0131n, \u015fim\u015fe\u011fin ve yurt genelinde \u015fehirlerin ve ulu da\u011flar\u0131n F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131lar\u0131 vard\u0131r.F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131 \u00a0K\u00fclt\u00fcne konu ulu da\u011flar ,\u0131rmaklar,g\u00f6ller ve g\u00fcr \u00e7e\u015fme kaynaklar\u0131 onun mekanlar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Kadimin F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131 K\u00fclt\u00fc bir b\u00fct\u00fcn olarak Alevi Halk tapk\u0131lar\u0131na konu Ziyaret Da\u011flar, g\u00f6ller, \u0131rmaklar, \u00e7e\u015fmeler ve ulu a\u011fa\u00e7larla temsil edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>M\u00fczelerimizde y\u00fczlerce r\u00f6lyef ve \u00a0heykeli bulunan tanr\u0131n\u0131n Ge\u00e7 Hitit-Luviler D\u00f6nemine ait en g\u00fczel tasvirlerinden biri Ere\u011fli Halkap\u0131nar Baraj\u0131 yak\u0131n\u0131ndaki \u0130vriz Kaya An\u0131t\u0131yla ya\u015famaktad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u201cSomuncu Baba\u201d \u00a0lakab\u0131yla\u00a0 an\u0131lan tanr\u0131 motifinin temelidir.Bir elinde \u00fcz\u00fcm salk\u0131m\u0131yla Zazaca\u00a0 ya\u015f \u00fcz\u00fcm \u201ctiri\u201d temelli \u201cDestur Pir\u201d san\u0131na konu \u00a0tanr\u0131 ,aya\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131ndan \u00e7\u0131kan bu\u011fday ba\u015faklar\u0131yla da Somuncu Baba tapk\u0131s\u0131n\u0131n ger\u00e7ek kayna\u011f\u0131d\u0131r.Kundural\u0131 bu\u011fday, \u0130\u00e7 Anadolu&#8217;da \u201cduru\u201d ve \u201ckonduru\u201d bu\u011fday\u0131 ad\u0131yla ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/800px-IvrizRelief.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3242\" src=\"http:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/800px-IvrizRelief.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"1152\" srcset=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/800px-IvrizRelief.jpg 800w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/800px-IvrizRelief-208x300.jpg 208w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/800px-IvrizRelief-768x1106.jpg 768w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/800px-IvrizRelief-711x1024.jpg 711w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Er\u011fli-\u0130vriz Halkap\u0131nar Baraj\u0131 alan\u0131nda Tanr\u0131 Tarhunda An\u0131t\u0131-Somuncu BABA<\/p>\n<p>Hitit ve Hurri tektslerinde Tanr\u0131 T\u00fcrbesi Kuntara, Kanzura vb adlarla ge\u00e7er.Anadolu&#8217;da bu adlar Kantarma, Kantar,Kantaros , Hand\u0131r\u0131s ve X\u0131nzore \/H\u0131z\u0131r gibi formlarda ya\u015famaktad\u0131r.\u00d6rne\u011fin Nevali \u00c7ori Tap\u0131na\u011f\u0131 Hilvan Kantara K\u00f6y\u00fc ve Deresinin yan\u0131ndad\u0131r. Elbistan,Halfeti ve Mu\u015fta Kantara, Kantarma\u00a0 ve Hand\u0131r\u0131s\/Kantaros\u00a0 adl\u0131 su\u00a0 ve \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131na konu K\u00f6y adlar\u0131 ve k\u00fclt Merkezleri vard\u0131r.Ayn\u0131 \u015fekilde Darende Irmakl\u0131 K\u00f6y\u00fcnde\u00a0 Hantaros Kalesi vard\u0131r.Buras\u0131n\u0131n Hititler D\u00f6nemi Tanr\u0131 Makam\u0131 oldu\u011fu kesindir.Kantaros ad\u0131 yukar\u0131daki \u00fcz\u00fcml\u00fc tanr\u0131n\u0131n lakab\u0131d\u0131r.Ya\u015f \u00fcz\u00fcm\u00fcn ad\u0131 Tiri -\u00c7e\u015fme Kani \/Hini ,Hini Tiri \u00dcz\u00fcml\u00fc \u0131rmak anlam\u0131 ta\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Semavi ad edinen dinler evrenin kendinden soyut bir varl\u0131k taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na \u00a0ve tanr\u0131n\u0131n buyruklar\u0131n\u0131 \u00a0yer y\u00fcz\u00fcnde tuttu\u011fu el\u00e7iler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131na dair inan\u00e7lar\u0131na ra\u011fmen, Anadolu Halklar\u0131n\u0131n do\u011fa \u2013tanr\u0131 ger\u00e7e\u011fini \u00a0inkar edememi\u015f, ancak kendi \u00e7\u00f6ll\u00fck do\u011falar\u0131na bereket katmayan tanr\u0131y\u0131 Cennet denilen Anadolu\u2019da bulmu\u015f, ona tapan halklar\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131k birikimleriyle birlikte ele ge\u00e7irmi\u015ftir. Darende SOMUNCU BABA \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, Kastamonu\u2019da \u015eeyh \u015eaban-\u0131 Veli (Hattice \u015eapu An Baal) Suriye Bu\u011fday Tanr\u0131s\u0131 Recef\u2019ten Recep, Hattice Tanr\u0131 \u015eapu\u2019dan \u015eaban, Luvice Ra Masanni\u2019den Ramazan temelli \u00fc\u00e7 aylar motifi, Hititin 12 tanr\u0131s\u0131ndan 12 \u0130mam, da\u011flar\u0131 y\u00fcr\u00fcten Hitit tanr\u0131s\u0131ndan duvar y\u00fcr\u00fcten Baba Mansur gibi motifler de \u0130slama sonradan adapte edilen kadim Anadolu motifleridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>7000 YILLIK \u00a0ALEV\u0130 \u015eEHR\u0130 DARENDE Kemal SOYER\/Y.Mimar-10.08.2017 (Telif Hakk\u0131 Kemal SOYER&#8217;e ait olup kaynak belirtilmeden al\u0131nt\u0131 yap\u0131lamaz\u00a0) Anadolu\u00a0 ve\u00a0 onun do\u011fal par\u00e7as\u0131 olarak Basra K\u00f6rfezine\u00a0 uzanan\u00a0 Ki.ENGUR\u00a0 adl\u0131 S\u00dcMER\u00a0 diyar\u0131n\u0131n\u00a0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4704,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[374,373,375,369,376,380,379,371,372,377,370,378],"class_list":["post-4703","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-aksaray-kanli-pelit-efsanesi","tag-aksaray-somuncu-baba","tag-daraende-somuncu-baba-turbesi","tag-darende","tag-darende-tohma-kanyonu","tag-hasan-dagi","tag-hasan-dagi-efsanesi","tag-runda","tag-somuncu-baba-kulliyesi","tag-tanri-tarhunda","tag-tarhunda","tag-tire-kanli-pelit"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4703"}],"version-history":[{"count":49,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4703\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8995,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4703\/revisions\/8995"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4703"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4703"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}