{"id":9519,"date":"2024-02-10T13:59:24","date_gmt":"2024-02-10T13:59:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/?p=9519"},"modified":"2024-02-16T11:20:24","modified_gmt":"2024-02-16T11:20:24","slug":"varto-gimgim-adlarinin-kokeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/?p=9519","title":{"rendered":"VARTO-GIMGIM ADLARININ K\u00d6KEN\u0130,FIRAT-D\u0130CLE KAYNAKLARINDA HIZIR AL\u0130 K\u00dcLT\u00dc"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9521\" width=\"565\" height=\"249\" srcset=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/image.png 338w, https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/image-300x132.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 565px) 100vw, 565px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>F\u0131rat-Dicle Kaynaklar\u0131nda H\u0131z\u0131r Qal Enki<\/p>\n\n\n\n<p>VARTO GIMGIM ADLARININ K\u00d6KEN\u0130<\/p>\n\n\n\n<p>FIRAT D\u0130CLE KAYNAKLARINDA  HIZIR AL\u0130- B\u0130N AL\u0130 K\u00dcLT\u00dc<\/p>\n\n\n\n<p>10.02.2024  saat 20.30 da K\u00fcrecik TV&#8217; de canl\u0131 yay\u0131nda  Halka Sunulmu\u015ftur.Videosu izlenebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kemal soyer \/Y.Mimar-Telif Haklar\u0131na tabidir.Kaynak belirtilerek al\u0131nt\u0131 yap\u0131labilir.Yaz\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak kopyalan\u0131p yay\u0131mlanamaz<\/p>\n\n\n\n<p>Sema  ve Evren ezelidir.Hakk\u0131n Varl\u0131\u011f\u0131 ve  Kelam\u0131 evren ve do\u011fayla do\u011fmu\u015f, semadan daha sonra herhangi bir din do\u011fmam\u0131\u015ft\u0131r.Bu nedenle evren ve do\u011fa ezelden ebede okunmas\u0131 gereken ger\u00e7ek Hakk Kitapt\u0131r. Alevi Bekta\u015fi K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve rit\u00fcelleri evren ve do\u011fan\u0131n varolu\u015fsal yap\u0131s\u0131 ve i\u015fleyi\u015f yasalar\u0131ndan sa\u011f\u0131lm\u0131\u015f ,RA- A HEQ\u0130 ad\u0131yla Anadolu halklar\u0131n\u0131n Hak Yolu olmu\u015ftur.Tarih boyunca her halk evren ve do\u011fay\u0131 kendi ana diliyle okumu\u015f, kendi ana vatan\u0131na  ve  ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6reye tanr\u0131s\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 vermi\u015f, kendisini de tanr\u0131s\u0131n\u0131n ad\u0131yla anm\u0131\u015ft\u0131r.Bu temelde Anadolu Alevilerinin ve di\u011fer yerli halklar\u0131n  atalar\u0131 olan S\u00fcmerler, Hititler, Hurriler ve Urartular  Varto&#8217;da  Cennetin Irmaklar\u0131 olan F\u0131rat ve Murat&#8217; \u0131n do\u011fdu\u011fu Varto Bing\u00f6l Da\u011f\u0131na Ser\u00e7e\u015fme  H\u0131z\u0131r&#8217; \u0131n ad\u0131yla  X\u0131z\u0131r Qal , X\u0131z\u0131r-u Q\u0131le, X\u0131z\u0131r  Lale , zirvesine Go\u015fkar Baba ad\u0131n\u0131 vermi\u015f, kendilerini de  H\u0131z\u0131r&#8217;\u0131n halk\u0131 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015flard\u0131r.Anadolu&#8217;da Baba ad\u0131yla ziyaret da\u011flar, g\u00f6ller, \u0131rmaklar ,t\u00fcrbeler, dergahlar, ormanlar,, \u00e7e\u015fmeler,a\u011fa\u00e7lar ve k\u00fclt kayalar\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 adlar, mit ve efsanelerle bir b\u00fct\u00fcn olarak Alevi Bekta\u015fili\u011fin evren ve do\u011fa temelli binlerce y\u0131ll\u0131k mekansal haf\u0131zas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Binlerce y\u0131l \u00f6nceki \u00e7ivi yaz\u0131l\u0131 tabletlerde S\u00fcmer Hatti, Hitit, Luwi, Hurri gibi Anadolu halklar\u0131 \u201cBin Tanr\u0131l\u0131 Halk\u201d san\u0131yla &nbsp;an\u0131lm\u0131\u015flar. \u0130\u015fte O\u2019 Bin Tanr\u0131&nbsp;; Ab-\u0131 Hayat sular\u0131yla halk olmu\u015f b\u00fct\u00fcn varl\u0131klarda haz\u0131r ve naz\u0131r olarak g\u00f6r\u00fcnen H\u0131z\u0131r Lale\u2019dir.Semavi dinler d\u00f6neminde  Yahudilerin Cennet Anadoluyu i\u015fgal etmek i\u00e7in Peygamber ilan ettikleri H\u0131z\u0131r Ali , Bin Ali  ger\u00e7ekte Anadolu halklar\u0131n\u0131n  tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Kud\u00fcsl\u00fcller, Araplar  Elohim ve Allah ad\u0131n\u0131 dahi tanr\u0131n\u0131n S\u00fcmerce ad\u0131 olan Enlil&#8217;den alm\u0131\u015flard\u0131r. A=Su, LL= Er-di\u015fi varl\u0131k, HA\/ H\u00dc= k\u0131saca tanr\u0131 \u00e7iftidir. Ellah veya Allah olarak okumu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0131z\u0131r\u2019\u0131n ad\u0131 Hazar Baba\u2019dan Bin Tanr\u0131- Hazar HAKK,<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0131z\u0131r LULU veya X\u0131z\u0131r-e LO ve LA&nbsp; ad\u0131&nbsp;; &nbsp;H\u0131z\u0131r\u2019\u0131n halk\u0131 anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Evren ve do\u011fadaki Varl\u0131k \u00e2lemi er ve di\u015fidir. X\u0131z\u0131r ad\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki LO ve LA tak\u0131lar\u0131 er&nbsp;-di\u015fi insan  ve varl\u0131k \u00e7iftleri tak\u0131s\u0131d\u0131r. Erkekler biri birilerine LO-LO, kad\u0131nlar\u0131m\u0131z biri birilerine LE-LE diye hitab ederler, T\u00fcrk\u00fclerimizdeki&nbsp;&nbsp; &#8220;were&nbsp; Lolo ,were&nbsp; Lele&#8221; nidalar\u0131 H\u0131z\u0131r\u2019a ve onu temsilen insana \u00e7a\u011fr\u0131d\u0131r.\u0130nsan insan\u0131n H\u0131z\u0131r\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0131z\u0131r\u2019\u0131n ad\u0131 ; Varto X\u0131z\u0131r Kal Da\u011f\u0131, Bing\u00f6l \u0130l ad\u0131 ,Bing\u00f6l Hazar\u015fah G\u00f6lleri, Elaz\u0131\u011f Hazar Baba Da\u011f\u0131, Hazar G\u00f6l\u00fc, Hazar Denizi ve Hazarbaycan adlar\u0131yla ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Anadolu\u2019nun \u00e7ivi yaz\u0131lar\u0131ndaki ad\u0131 KUR URU HATT\u0130\u2019d\u0131r. Tanr\u0131 demek olan&nbsp; Hatti ad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcn\u00fc HADADA olup, T\u00fcrk\u00e7e, Lolki ve Kurmanci dilde; H\u00fcda, Xoda, Xwededa ve Xweda olarak ya\u015famaktad\u0131r.Tanr\u0131ya Ya H\u00fcda, Ya Hakk ,Ya Hazreti Xoda deriz .Dolay\u0131s\u0131yla Anadolu&#8217;nun S\u00fcmer, Hatti, Hitit, Hurri ve Luwi ad\u0131yla b\u00fcy\u00fck uygarl\u0131klar yaratan&nbsp; kadim halklar\u0131&nbsp; H\u0131z\u0131r H\u00fcda\u2019n\u0131n Halk\u0131d\u0131rlar. H\u0131z\u0131r\u2019\u0131n Halk\u0131 san\u0131m\u0131z&nbsp; X\u0131da Lola, X\u0131z\u0131r-e Lola, X\u0131z\u0131r&#8217;e Avdela, X\u0131z\u0131re Xorme\u00e7\u0131qa, Evdale H\u00fcda , X\u0131z\u0131re Evd\u0131leli ,X\u0131z\u0131r-e Buta, X\u0131z\u0131r-e Murtqa, Kur-e X\u0131z\u0131ri &nbsp;gibi b\u00fct\u00fcn halk adlar\u0131yla ya\u015famaktad\u0131r. G\u0131mg\u0131m, Varto, Bing\u00f6l, Hazar G\u00f6l adlar\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak Ab-\u0131 Hayat sular\u0131n\u0131n ve bu sular\u0131n kayna\u011f\u0131ndaki H\u0131z\u0131r Lale H\u00fcda\u2019n\u0131n, Ser\u00e7e\u015fme H\u00fcnkar Hazzi  Bekta\u015f\u2019\u0131n &nbsp;S\u00fcmerlerden beri bilinen adlar\u0131d\u0131r.  <\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<strong>1-B\u00f6lgenin tarihi adlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hitit belgelerinde Malatya-Van aras\u0131 b\u00f6lgenin ad\u0131 \u015eUPAN\u0130\u2019dir. Bu ad S\u00dcPHAN Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve Tu\u015fba Kale Kenti ad\u0131yla sabittir. S\u00fcphan ad\u0131n\u0131n &nbsp;kayna\u011f\u0131, Anadolu Tanr\u0131s\u0131&nbsp; TES\u0130U BAN\u0130 ALU\u2019dur. Tanr\u0131n\u0131n k\u00fclah\u0131nda g\u00fcne\u015f ve g\u00fcne\u015fi  ta\u015f\u0131yan &nbsp;bo\u011fa boynuzlar\u0131 var.S\u00fcmerce g\u00fcne\u015f UT U,  G\u00fcne\u015f Tanr\u0131s\u0131 UTU S\u0130 , Lolki g\u00fcne\u015f Tiji&#8217; dir. B\u00f6ylece  G\u00fcne\u015f Baba ad\u0131 ; Te\u015fup .Ba yani Bekta\u015fi Baba, ak donlu ak sakall\u0131 H\u0131z\u0131r&#8217; dan ad\u0131&nbsp;Qal-o Sipi\u2019dir. Bo\u011fa boynuzlar\u0131n\u0131n Lolki-D\u0131m\u0131lki ve Kurmanci dille ad\u0131 S\u0130U BAN\u0130 , tanr\u0131n\u0131n \u00e7ifte boynuzdan ad\u0131 TU\/D\u00dc &nbsp;S\u0130U BAN\u0130\u2019 dir. S\u00fcphan ad\u0131; Alevilikte ozan mahlas\u0131&nbsp;Zebuni\u2019ye, \u0130slamda Cehennemin&nbsp;Zebanisi \u2018ne &nbsp;\u00e7evrilmi\u015ftir. Boyunduru\u011fa girmek istemeyen bir \u00f6k\u00fcz boynuzlar\u0131n\u0131 sallad\u0131\u011f\u0131nda&nbsp;\u201conciya Siu baniya tadano\u201d&nbsp;deriz. S\u00fcphan, Go\u015fkar, Kure \u0130nall\u0131 ve G\u0131re Ba\u011fa da\u011flar\u0131 birer bo\u011fa boynuzu gibidir. Onlara Ko\u00e7-e Gai, Qo\u00e7-e Ko-i&nbsp; veya Pir-o Qo\u00e7eq deriz.S\u00fcphan Da\u011f\u0131 Siyabend-u Xece a\u011f\u0131t\u0131nda d\u00f6\u011f\u00fc\u015fen yaban \u00f6k\u00fczlerine &nbsp;konu olmu\u015ftur. S\u00fcphan Da\u011f\u0131 Urartlularca Tanr\u0131 Te\u015fubani &nbsp;Xaldi\u2019ye makam yap\u0131lm\u0131\u015f, bu adlar S\u00fcpan ve Xelat adl\u0131 \u00f6k\u00fcz adlar\u0131 ve Ahlat formunda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelmi\u015ftir. 1965 y\u0131l\u0131nda&nbsp;Sipan, Xelat, Tital ve Qemer adl\u0131 \u00f6k\u00fczlerimiz vard\u0131.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-thumbnail\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/www.yolunezeli.com\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/image-1-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9530\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">TANRI  TE\u0130\u015eE BAN\u0130 <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><\/figure>\n\n\n\n<p>Te\u015fup\u2019un TE\u0130\u015eEBAN\u0130 ad\u0131 &nbsp;zamanla \u00c7EPN\u0130\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.Hac\u0131 Bekta\u015f \u0130l\u00e7esi bu nedenle 7 Haneli T\u015eEPN\u0130-\u00c7epni K\u00f6y\u00fc olarak an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r .Tanr\u0131 TE\u015eUP.BA Alevilikte Bekta\u015fi Baba ad\u0131yla an\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>M.\u00d6 8-6 YY da&nbsp; B\u00f6lgede hakim devlet &nbsp;Urartulard\u0131r. Urartu&#8217;nun &nbsp;Devlet ad\u0131; &nbsp;(TE\u015eU) B\u0130A\u0130N\u0130 ALU\u2019dur. Ad\u0131n g\u00fcnceli Te\u015fup Ali,Binali\u2019dir. Zaman i\u00e7inde ;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0130A\u0130N\u0130 ad\u0131 &nbsp;=VAN\u2019a &nbsp;,<\/p>\n\n\n\n<p>TE\u0130\u015eE&nbsp; B\u0130A\u0130N\u0130 ALU &nbsp;ad\u0131 &nbsp;= B\u0130NAL\u0130\u2019ye ,<\/p>\n\n\n\n<p>TE\u0130\u015eE B\u0130A\u0130N\u0130 QAL ad\u0131 =B\u0130NG\u00d6L\u2019e ,&nbsp;di\u011fer ad\u0131yla &nbsp;HAZAR G\u00d6L ve HIZIR-O QAL\u2018a d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u0130A\u0130N\u0130 ALU ad\u0131 Hazarbaycan Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f ile modern Arnavutluk&#8217; un ALBAN\u0130A  adlar\u0131yla ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Eskiden Mu\u015f Ovas\u0131 Van g\u00f6l\u00fc ile biti\u015fik bir i\u00e7 deniz idi. Nemrut Krateri patlay\u0131nca &nbsp;Van G\u00f6l\u00fc\u2019 n\u00fc Mu\u015f Ovas\u0131ndan ay\u0131rd\u0131 .S\u00fcmerler bu i\u00e7 denize <strong>Namma Ruta<\/strong>&nbsp; ad\u0131n\u0131 vermi\u015flerdi. Bu adlar <strong>Nemrut<\/strong> ve <strong>Murat Nehri<\/strong> ad\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fcze geldi. G\u00f6l\u00fcn k\u0131y\u0131lar\u0131ndan &nbsp;y\u00fckselen &nbsp;S\u00fcmercesi E.KUR&nbsp; EL\u0130 olan A\u011eRI Al\u0130 DA\u011eI , Varto H\u0131z\u0131r Qal Da\u011f\u0131 ve&nbsp; S\u00fcphan-e Xelat &nbsp;Da\u011flar\u0131 &nbsp;&nbsp;g\u00f6llerin s\u00fcvarisi &nbsp;olan H\u0131z\u0131r Qal\u2019\u0131n&nbsp; makamlar\u0131d\u0131r. Bu temelde&nbsp; ana dilimizle X\u0131z\u0131r\u2019a&nbsp; \u201cYa X\u0131z\u0131r-o Qal ,Ya&nbsp; Aspare Gola\u201d deriz.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0131rat\u2019\u0131n Murat Kolu &nbsp;b\u00fcy\u00fck oranda &nbsp;Heftreng&nbsp; sular\u0131n\u0131n do\u011fdu\u011fu Varto H\u0131z\u0131r Kal Da\u011f\u0131&nbsp; ile A\u011fr\u0131 DA\u011eI Buzulunun besledi\u011fi Diyadin yak\u0131n\u0131ndaki Ali Da\u011f\u0131\u2019ndan,<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Karasu Kolu Erzurum Dumlu Baba\u2019dan do\u011far ve Basra K\u00f6rfezine d\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Aras Nehri,&nbsp;Varto H\u0131z\u0131r Kal&nbsp; Da\u011f\u0131&#8217;ndan Do\u011far ve Hazar Deryas\u0131na d\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Dicle Nehri; k\u0131y\u0131s\u0131nda Hazar Baba Da\u011f\u0131n\u0131n bulundu\u011fu Hazar G\u00f6l\u00fc kaynaklar\u0131ndan beslenen B\u0131rkleyin Ma\u011faralar\u0131ndan do\u011far ve Basra K\u00f6rfezinde F\u0131rat&#8217;la bulu\u015fup denize d\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Su kaynaklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan B\u00f6lge ;<\/strong>S\u00fcmerce <strong>K\u0130.ENGUR<\/strong> &nbsp;ad\u0131yla Cennetin Irmaklar\u0131n\u0131n do\u011fdu\u011fu \u00fclkedir.F\u0131rat ve Dicle d.Eng\u00fcr ad\u0131yla Tanr\u0131 Irmaklar olarak an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. F\u0131rat,Murat ,Aras ve Dicle\u2019nin kaynaklar\u0131nda&nbsp; X\u0131z\u0131r Qal, Hazar Baba ve Ali ad\u0131yla&nbsp; Ser\u00e7e\u015fme&nbsp; Tanr\u0131n\u0131n da\u011flar\u0131 ve k\u00fcltleri vard\u0131r. Lolki Hengure denilen&nbsp; Eng\u00fcr ad\u0131 ; H\u0131z\u0131r ve Ali\u2019nin &nbsp;H\u00fcnkar, yani Ser\u00e7e\u015fme sanlar\u0131n\u0131 &nbsp;olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Irmakl\u0131 B\u00f6lge Hurrice; SUBARTU, SUBARRU,SUB\u0130RK\u0130 (B\u0131rkleyn Ma\u011faralar\u0131) ve &nbsp;NA\u0130R\u0130 &nbsp;<\/strong>adlar\u0131yla an\u0131l\u0131yor.Nairi dilimizdeki Nehirdir.<\/p>\n\n\n\n<p>SU BARU&nbsp; ad\u0131, F\u0131rat\u0131n S\u00fcmerce BURA NUM ,bazen BUR ANUN&nbsp; \u015feklinde yaz\u0131l\u0131 ad\u0131ndan geliyor. BUR Cennet,<\/p>\n\n\n\n<p>ANUM&nbsp; ve NAMMA Su&nbsp; Ana &nbsp;,Nun ise &nbsp;ekmek ve bal\u0131kt\u0131r. MA&nbsp; hem su hem kara hem de anne i\u00e7eri\u011fiyle D\u00fcnya Ana\u2019n\u0131n ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0131rat Nehri , Guti-Lulubi D\u00f6neminde Antalya &nbsp;Abdal Musa\u2019daki u\u00e7arsu gibi&nbsp; Peri Suyu,Perattu ve Purrattu ad\u0131yla&nbsp;an\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Erzurum\u2019daki Karasu kolu do\u011fdu\u011fu Dumlu Baba Da\u011f\u0131yla da sabit oldu\u011fu gibi D\u0131m\u0131li Baba ve \u0130D MALA ad\u0131yla an\u0131l\u0131yor. D\u0131m\u0131li Baba&nbsp; m\u0131l denilen omuzlar\u0131ndan \u0131rmaklar akan&nbsp;H\u0131z\u0131r\u2019d\u0131r. F\u0131rat havzas\u0131 do\u011fu\u015f kayna\u011f\u0131ndan Basra&#8217;ya kadar H\u0131z\u0131r Lulu ve D\u0131m\u0131li gibi \u0131rmak ve halk ad\u0131yla an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Subartu, Su Baru ,Peri&nbsp; veya&nbsp; Purattu adlar\u0131 ,halk\u0131m\u0131zn\u0131n dilinde su ambar\u0131 &nbsp;manas\u0131nda BAR ,derya \u2013g\u00f6l anlam\u0131nda&nbsp; Bahr,&nbsp; Cennet olarak &nbsp;BER\u0130 , halk ad\u0131 olarak Beritan-Bertiya , k\u00f6y ve nehir ad\u0131 olarak \u015eaberat (SUBARTU), b\u00f6lge ad\u0131 olarak&nbsp; Su BARTO&nbsp;ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde VARTO ad\u0131yla ya\u015f\u0131yor. &nbsp;&nbsp; F\u0131rat&#8217;\u0131n Hitit\u00e7e HADADA Lulu ve ID MALA adlar\u0131  halk ad\u0131 olarak X\u0131da Lulu, D\u0131m\u0131li, Milli ,Atmal\u0131 ve Sinemili , da\u011f olarak Erzurum Dumlu  Baba Da\u011f\u0131, yerle\u015fme olarak  Dumlu ve Damal gibi  il\u00e7e adlar\u0131yla ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Kanuni D\u00f6nemi (1556 ) H\u0131n\u0131s Mufassal Tahrir Defterinden G\u0131mg\u0131m y\u00f6resi <strong>Varto<\/strong> ve <strong>Hand\u0131r\u0131s <\/strong>&nbsp;adlar\u0131yla&nbsp; ge\u00e7iyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Hand\u0131ras ad\u0131, Tanr\u0131 Te\u015fup\u2019un\u00a0 t\u00fcrbesinin Hurri Hitit\u00e7e ad\u0131 olan\u00a0 Kuntara\u2019dan geliyor. Hand\u0131r\u0131s Nahiyesi Varto Bulan\u0131k yolu\u00a0 \u00fczerinde Heftreng sular\u0131n\u0131n Murat\u2019a d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerin yak\u0131n\u0131nda yeni ad\u0131yla S\u0131radere K\u00f6y\u00fcd\u00fcr.Hitit an\u0131tlar\u0131nda  Ser\u00e7e\u015fme Tanr\u0131\u00a0 belinde asma dal\u0131 ve \u00fcz\u00fcm salk\u0131mlar\u0131yla bezeli bir h\u0131rkayla g\u00f6sterilmi\u015ftir. Asma A\u011fac\u0131n\u0131n dilimizdeki ad\u0131 Dara Tiri\u2019dir. Kuntiri \u00a0veya\u00a0 Gunni Tiri ad\u0131; \u00a0beli \u00fcz\u00fcml\u00fc, goniya tiri; \u00a0\u015farab\u0131n kan\u0131\u00a0 ve \u00a0\u015earap \u00c7esmesi \u00a0\u201cHiniye Tiri\u201d\u00a0formundan\u00a0Hand\u0131r\u0131 Su\u2019ya, \u00a0\u015farap kadehi Kanrtaros\u2019a \u00a0,\u00dcz\u00fcm ba\u011flar\u0131yla bezeli Mu\u015f Kalesindeki Kantara Deresi ad\u0131na ,G\u0131ndor adl\u0131 k\u00f6ylere, ayaklar\u0131ndaki kunduralardan \u00a0Ese Kuntara Sol Kuntara\u2019dan \u00a0\u00a0k\u00f6y\u00fcme Eskender-i Zilqender veya Eskendere Kalender \u015feklinde ad olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gelelim G\u0131mg\u0131m ad\u0131na<\/strong> :<\/p>\n\n\n\n<p>GIMGIM\u2019\u0131n Ad\u0131 ;\u00a0Anadolu\u2019da Hititler D\u00f6neminde Kayseri Sar\u0131z ile Tufanbeyli aras\u0131ndaki Kummani\u00a0 \u015eehrinde \u00a0Hurri Hitit tanr\u0131s\u0131 TE\u015eUP veya \u00a0Bekta\u015fi Baba ile MA ANA\u2019 ya adanm\u0131\u015f Kumme ve Kummani ad\u0131yla an\u0131lan bir dini merkez var. Te\u015fup\u2019un Makam\u0131n\u0131n ad\u0131 Kuntara ve Kumme ,Tanr\u0131 anan\u0131n Makam\u0131 MA ANA veya Kumma Ana&#8217;d\u0131r .\u0130ki makam  Kumekuma gibi okunmaktad\u0131r.Ge\u00e7 Hitit-Luwilerce M.\u00d6 1200-650 aras\u0131nda\u00a0 Tanr\u0131 Te\u015fup ad\u0131na\u00a0 Tabal (Edebeli)\u00a0 Konfedersyonuna ba\u011fl\u0131 \u00a0Ad\u0131yaman, Malatya , Antep ve Klikyay\u0131 i\u00e7eren \u00a0Komana Kummuh Devleti , Van G\u00f6l\u00fcnden Ad\u0131yaman ve Gaziantep\u2019e uzanan b\u00f6lgede (M.\u00d6.290-3 YY) Sophene (S\u00fcphan Allah )Devleti , \u00a0M.\u00d6.163-72 aras\u0131nda \u00a0Greko-Pers-Anadolu\u00a0 y\u00f6netimiyle\u00a0 Ba\u015fkenti Ad\u0131yaman Samsat (HAHHU) olan Kommagene Devleti kuruldu. Kommagene Devleti y\u0131k\u0131l\u0131nca halk Dersime, Erzincan,Divri\u011fi, Kemah ve Sophene b\u00f6lgesine yerle\u015fti. Yavuz D\u00f6nemine kadar b\u00f6lgede Aleviler hakimdi. Tarihi Alevi devletlerinin Kumme-Komana \u00a0veya Komana-Kummuh \u00a0adlar\u0131 Kemah\u2019\u0131n eski  Gamakham veya Gamakha ad\u0131 gibi dilimizde k\u0131saca GIMGIM olarak yerle\u015fmi\u015ftir. Varto H\u0131z\u0131r Qal Da\u011f\u0131 Kummuh Kummeli Te\u015fup\u2019un makam ad\u0131yla Komana Kummuh\u2019tan G\u0131mg\u0131m olarak yerle\u015fmi\u015ftir. Ayr\u0131ca Go\u015fkar Baba <sup>d.<\/sup>DU ve <sup>d<\/sup>.IM ad\u0131yla F\u0131rt\u0131na ve R\u00fczgar Tanr\u0131s\u0131 \u0130SKUR\u2019un Makam\u0131d\u0131r. Kuvvetli r\u00fczgar , f\u0131rt\u0131na ve g\u00f6k g\u00fcrlemeleri\u00a0 Lolki dilde\u00a0 g\u0131m-e g\u0131m\u00a0 ile\u00a0 \u201cva g\u0131meno\u201d \u00a0kavram\u0131yla a\u00e7\u0131klan\u0131r.Lolki \u201dHini Serdo qe tebera g\u0131me g\u0131ma waiya\u201d, dedi\u011fimizde de F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 GIM-e-GIM\u2019la anm\u0131\u015f oluyoruz.G\u00f6k g\u00fcrlemesi sesi davulun, \u015fim\u015fek sesi zurnan\u0131n temelidir.Kar ya\u011fmur ve dolularla topra\u011f\u0131 d\u00f6lleyip ortal\u0131\u011f\u0131 bayram yerine \u00e7eviren tanr\u0131d\u0131r.Ko\u011f Kalesi\u2019ne kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen bir kral k\u0131z\u0131n\u0131n babas\u0131na hitaben \u201c<em>Ez nat\u0131rs\u0131m\u00a0 b\u0131 rewiu b\u0131r\u00e7aya, ez t\u0131rsiyame gazi-u borina \u00c7ia<\/em>\u201ds\u00f6ylemi\u00a0 S\u00fcmerlerde bo\u011fa boynuzlu ba\u015fl\u0131klar\u0131yla bilinen H\u0131z\u0131r\u00a0 ve \u0130skur Baba\u2019n\u0131n makam\u0131 olan Kale Da\u011f\u0131n, bir bo\u011fa gibi g\u00fcrlemesini, r\u00fczgar, \u015fim\u015fek, kar, ya\u011fmur, dolu , hortum ve boranlarla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan halini\u00a0dile getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0131rat Nehrinin Hitit\u00e7e ad\u0131 Bal Nehri anlam\u0131nda \u0130D MALA olup Matatya\u2019ya ,Purattu ad\u0131 Ferhat\u2019a, Su Anan\u0131n Su Arinna ad\u0131 \u015eirin\u2019e, F\u0131rat -Dicle aras\u0131 topraklar d.Engur\u2019dan kaynakl\u0131 olarak K\u0130.ENGUR ad\u0131yla Eng\u00fcr \u015earapl\u0131 ,ba\u011fl\u0131 bah\u00e7eli&nbsp; topra\u011fa &nbsp;ad olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0131rat Dicle aras\u0131 topraklar Tevratta&nbsp; ba\u015f\u0131nda Hurrilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Cennetin Irmaklar\u0131,bal \u015farap ve s\u00fct nehirleri olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.Semavi dinlerin ve son olarak Siyasal \u0130slamc\u0131lar\u0131n  \u201cyedi K\u0131z\u0131lba\u015f\u0131 \u00f6ld\u00fcren Cennete gider,Hurileri al\u0131r \u201cfetvalar\u0131  Anadolu\u2019yu i\u015fgal ve ya\u011fma gerek\u00e7esi olmu\u015f, bu topra\u011f\u0131n halk\u0131 \u00fc\u00e7 bin y\u0131ldan beri katliam, s\u00fcrg\u00fcn ve soygunlara maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r.&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eimdi \u00f6zelde G\u0131mg\u0131m\u2019\u0131n ziyaretlerine bakal\u0131m:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcmer ve Hititlerde Ziyaret da\u011flar\u0131n ad\u0131 Papanni, da\u011fl\u0131k alan Papanhi, k\u0131saca BABA\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0131z\u0131r Baba: Haz\u0131r Baba,Hazar Baba ,Hazar G\u00f6l, Bing\u00f6l, (Gestemerd\/\u00c7obanda\u011f\u0131 \u2013Kur\u00e7ik\/G\u00f6rg\u00fc , \u0130skender\/\u00dcnald\u0131 \u2013Karap\u0131nar)<\/p>\n\n\n\n<p>Hazzi Baba :Eskender -Kanisipi \/\u00dcnald\u0131-Merga Kas\u0131m<\/p>\n\n\n\n<p>Koli BABA : <sup>d.<\/sup>QAL BABA (Darebi- Taru Baba,Turabi Baba- Tare \u2013Melhemli (F\u0131rt\u0131na Tanr\u0131s\u0131-\u015eim\u015fek demeti&nbsp; Harman savurma arac\u0131 Meleme )<\/p>\n\n\n\n<p>Kal-o S\u0131pi : Eskender \/\u00dcnald\u0131- Bu k\u00fclt Bir\u00e7ok Alevi K\u00f6y\u00fcnde yer al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eehid-e Diari \/\u015eehide Dara Baliye :Eskender \/\u00dcnald\u0131 (Taru Baal-Sarumma Baal )<\/p>\n\n\n\n<p>Tuj\u0131k BABA : Ta\u00e7l\u0131 Baba \u2013Tu\u015fqe Baba ,<\/p>\n\n\n\n<p>Go\u015fkar Baba&nbsp; S\u00fcmerce : G\u0130SKUR \/ KASGAR \/ \u0130SKUR BABA ,KIS KUR BABA = D\u00fcnya Da\u011f\u0131&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Mel\u00fcl Baba : S\u00fcmerce Tanr\u0131 Eli\u2019nin Mel\u00fcl ad\u0131yla an\u0131l\u0131yor.(\u00c7obanda\u011f\u0131-Gestemerd Yak\u0131n\u0131)<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eehide Bali : A\u011fa\u00e7alt\u0131-Xelefa Eski Mezra&nbsp; (\u015eehid-e S\u0131reman-e Bal\u2019i -Bekta\u015fi Tekkesi )<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0131re BO\u011eA : Kur.Ra Bo\u011fa tap\u0131nak \u2013Ye\u015fildal K\u00f6y\u00fc tepesi<\/p>\n\n\n\n<p>KUR: Tanr\u0131 k\u00fclah\u0131 formunda sivri da\u011flar\u0131n ad\u0131, Qur formunda da\u011f \u00e7ocuklar<\/p>\n\n\n\n<p>Qur-e \u0130nnall\u0131 : E\u2019.KUR E\u2019.ANNA Eli (yer ve g\u00f6k tap\u0131nak-okunacak Hak Kitap)<\/p>\n\n\n\n<p>Xorto Qemer: Eli\u2019nin Kamberi ,delikenl\u0131s\u0131 (S\u0131reman-e Bali) (Kemere Hemugeni )<\/p>\n\n\n\n<p>Xorto Delal&nbsp; : Hitit\/Gen\u00e7 delikanl\u0131 \u2013G\u00fcven\u00e7-Gen\u00e7 Abdal (\u015eeytane)<\/p>\n\n\n\n<p>Qulungo : H\u0131z\u0131r Kal enki , Gaq\u0131r\/Gelinta\u015f\u0131 \u2013\u015eehpir\/ G\u00f6ltepe \u2013Kani\u015for\u0131q\/ D\u00f6nerta\u015f &nbsp;aras\u0131nda&nbsp; ve H\u0131n\u0131s&#8217; ta Qulungu K\u00f6y\u00fc,<\/p>\n\n\n\n<p>Page : Paga Koi,Paga Deuwe \u2013Dapage<\/p>\n\n\n\n<p>Gazerin : Bo\u011fa Serri (Hitit) \u2013Rakasan Kar\u015f\u0131s\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eeyh Safi : Kuz\u0131q \u2013G\u00f6lyayla<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kad\u0131n Ana Ziyaretleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hebi Baba :Varto Geneli, Hebiba K\u00f6y\u00fc,D\u0131rba Hebibaba, Eskender \u2013Merga Kas\u0131mi Hebi Baba<\/p>\n\n\n\n<p>Fad\u0131le : Go\u015fkar K\u00f6y\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcnde yer al\u0131r.. Fad\u0131le, Bad\u0131le ve Bet\u00fcl  ad\u0131yla an\u0131lan Tanr\u0131\u00e7a  Anadolu , NAM MA ve Ma-a Homete ad\u0131yla bilinen SU , G\u00fcne\u015f ve D\u00fcnya Anad\u0131r. Ebu Talibin o\u011flu Ali&#8217; nin e\u015fi Fat\u0131ma do\u011fup \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.Ancak Alevi mitlerinde kuca\u011f\u0131ndaki  Ye\u015fil Kandilde Hakk Muhammet Ali&#8217;nin nurunu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 belirtilen  Fat\u0131ma Ana yani Evren ve do\u011fa Ana ya\u015famaya devam ediyor. Do\u011fru yalan s\u00f6yleyenlerin nuru, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 yoktur. HAK MUHAMMET EL\u0130 = HAK Ma- a Homete ve Ali ad\u0131yla tanr\u0131y\u0131 tan\u0131mlar. <\/p>\n\n\n\n<p>Mezulla Runda : Hamurpet G\u00f6l\u00fc Hazzi Da\u011f\u0131 \u00fczerinde (Tanr\u0131 Te\u015fup\u2019\u0131n torunu )<\/p>\n\n\n\n<p>Kemer-a Bele : Hemen hemen t\u00fcm alevi K\u00f6ylerinde yer alan Kemera Bele&nbsp; Tanr\u0131 Ana Kibele\u2019yi temsil ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00f6ller:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bing\u00f6l Hazar G\u00f6l: Bing\u00f6l Da\u011f\u0131ndaki  72 adet g\u00f6l kozmik d\u00fczlemde  H\u0131z\u0131r&#8217;\u0131n Deryalar\u0131n\u0131 temsil eder.<\/p>\n\n\n\n<p>Gol-a Stila :Aras Nehrinin temel kayna\u011f\u0131d\u0131r. Ad\u0131 ; bitki ve varl\u0131k tohumlar\u0131na konudur. Kenar\u0131nda Kemera Qale Lili adyla  bir k\u00fclt kayas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Gole &nbsp;Qesqi&nbsp;: d.KAS KAL KUR . Tanr\u0131 ke\u015fk\u00fcl\u00fc, yeralt\u0131 su yolu, ye\u015fil g\u00f6l ,ye\u015fil donlu H\u0131z\u0131r\u2019\u0131n g\u00f6l\u00fc (Gul\u0131q ve Kov\u0131q istikametinde Bing\u00f6l da\u011f\u0131 ve Eskender-Karap\u0131nar aras\u0131nda Haz\u0131r Baba ete\u011finde) \u0130\u00e7indeki kutlu kaya ve kayan\u0131n \u00fczerine konulan kuru a\u011fa\u00e7 (Dar-a Hu\u015fqe =Taru Hazzi)&nbsp; Tanr\u0131 Da\u011f\u0131\u2019n\u0131, Hayat A\u011fac\u0131n\u0131 ve Su Tanr\u0131s\u0131n\u0131 sembolize ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Hamurpet G\u00f6l\u00fc : S\u00fcmerce Hamri \u015farap,Bitu Ev demektir.Hamri Bitu =Ab-\u0131 Eng\u00fcr ,\u015earap G\u00f6l\u00fc )<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eehid-e Gola :Onp\u0131nar \u2013H\u0131z\u0131r Aspare Gola<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7e\u015fmeler<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0131z\u0131r \u00c7e\u015fmesi<strong> \u2013<\/strong>Muska<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7elkani<strong> : <\/strong>K\u0131rklar \u00c7e\u015fmesi<strong> &#8211;<\/strong>Musqa<\/p>\n\n\n\n<p>Kanisar\u0131q \u2013Kani\u015for\u0131q= Kani \u015eer-u Ga ,Hiniye \u015fer-u Ga-a (Kani\u015for\u0131q,Sar\u0131qa)-Kani\u015for\u0131q Qulungu ve Gome \u00c7avu\u015fi<\/p>\n\n\n\n<p>Kani Sipi<strong> = <\/strong>Eskender\/\u00dcnald\u0131 -Merga Kas\u0131m Hebi Baba<\/p>\n\n\n\n<p>Kavaran \u00c7e\u015fmesi<strong>= <\/strong>Hiniye Kavara &nbsp;Eskender\/\u00dcnald\u0131<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A\u011fa\u00e7lar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dara We\u015fe<strong> =<\/strong>Aln\u0131a\u00e7\u0131k\/Ser\u00e7uqe<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eehide Dare =Eyna Lola \u2013Durucabulak- Kemere Hemugeni \/Balta\u015f<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ad\u0131r Baba = Dara \u00c7ad\u0131re &#8211; Ke\u00e7a \/Seki<\/p>\n\n\n\n<p>Komele: Dapag \/ Tapigga -Hitit<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>F\u0131rat-Dicle Kaynaklar\u0131nda H\u0131z\u0131r Qal Enki VARTO GIMGIM ADLARININ K\u00d6KEN\u0130 FIRAT D\u0130CLE KAYNAKLARINDA HIZIR AL\u0130- B\u0130N AL\u0130 K\u00dcLT\u00dc 10.02.2024 saat 20.30 da K\u00fcrecik TV&#8217; de canl\u0131 yay\u0131nda Halka Sunulmu\u015ftur.Videosu izlenebilir. Kemal [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9530,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-9519","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9519","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9519"}],"version-history":[{"count":50,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9618,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9519\/revisions\/9618"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yolunezeli.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}